เคยสังเกตไหมครับ? ว่า กระดาษทราย บางยี่ห้อจะระบุเบอร์ เป็น P80, P120 หรือ P240 แต่บางแผ่นเขียนแค่ 80, 120 หรือ 240 โดยไม่มีตัวอักษร อยู่ด้านหน้า ถ้าเรากำลังเลือกกระดาษทรายเบอร์เดียวกัน เราก็อาจคิดง่าย ๆ ว่า P120 ก็คือ 120 ส่วน P240 ก็คือ 240 ตัวเลขเหมือนกัน ต่างกันแค่ผู้ผลิตเลือกจะพิมพ์ตัว P หรือไม่ เท่านั้น
ในความเป็นจริง ตัวอักษร ที่อยู่หน้าตัวเลข มีความหมายมากกว่าที่คิดครับ โดยเฉพาะเมื่อเราเอา กระดาษทรายต่างยี่ห้อ ต่างประเทศ หรือคนละมาตรฐานมาเปรียบเทียบกัน P120 ไม่ได้หมายความว่าจะตรงกับกระดาษทรายที่เขียนแค่ 120 ทุกกรณี และยิ่งเข้าสู่กระดาษทรายเบอร์ละเอียด ความแตกต่างระหว่างระบบการกำหนดเบอร์ ก็ยิ่งมีโอกาสเห็นได้ชัดขึ้น
หนึ่งในมาตรฐานที่พบได้บ่อยมากในกระดาษทรายปัจจุบัน คือ FEPA ซึ่งเป็นที่มาของตัวอักษร “P” ที่อยู่หน้าเบอร์กระดาษทราย ครับ เช่น P40, P80, หรือ P400 เพระงั้น ถ้าจะเข้าใจว่าทำไม กระดาษทราย เลขเดียวกัน ไม่ได้ละเอียดเท่ากันเสมอ เราต้องเริ่มจากทำความรู้จัก FEPA
FEPA คืออะไร? เกี่ยวยังไง กับ กระดาษทราย?
FEPA ย่อมาจาก Federation of European Producers of Abrasives หรือ ตัวแทนอุตสาหกรรมวัสดุขัดในยุโรป ซึ่งมีบทบาทเกี่ยวข้องกับการพัฒนามาตรฐานของวัสดุขัด รวมถึงการกำหนดระบบขนาดเม็ดขัด (Grit Size) ที่ใช้กับผลิตภัณฑ์ประเภทต่าง ๆ
FEPA แยกระบบการเรียกเม็ดขัดตามประเภทผลิตภัณฑ์ โดยสำหรับ Coated Abrasives หรือวัสดุขัดที่มีเม็ดขัดเคลือบอยู่บนวัสดุรอง เช่น กระดาษ ผ้า ฟิล์ม หรือไฟเบอร์ จะใช้ระบบที่เรียกว่า P-grit ส่วนวัสดุขัดแบบ Bonded Abrasives เช่น ใบเจียรเหล็ก ที่เม็ดขัดยึดรวมเป็นก้อนด้วยสารประสาน จะ ใช้ระบบ F-grit
ดังนั้น เวลาเห็น P80 สิ่งที่ควรอ่านจริง ๆ ไม่ใช่แค่ “เบอร์ 80” แต่เป็น “FEPA P80” ทั้งตัวอักษร และตัวเลขเป็นส่วนหนึ่ง ของการบอกขนาดเม็ดขัด
P ที่เราเห็นบน กระดาษทราย จะบอกกับเรา ว่าขนาดเม็ดขัดของผลิตภัณฑ์นั้นระบุตามระบบ P ของ FEPA
เวลาบอกว่า “กระดาษทรายเบอร์ 120” โดยไม่ระบุมาตรฐาน เรายังไม่รู้แน่ชัดว่ากำลังหมายถึง P120 ของ FEPA หรือ 120 จากระบบอื่น แม้ว่าการซื้อกระดาษทรายทั่วไปในร้านเครื่องมือ อาจไม่ทำให้เกิดปัญหาใหญ่มาก แต่ในงานที่ต้องการความสม่ำเสมอของผิว เช่น งานสีรถ งานเฟอร์นิเจอร์ งานพ่นสี งานขัดชิ้นส่วน หรือกระบวนการผลิตที่ต้องควบคุม ความแตกต่างนี้ มีความหมายไม่น้อยครับ
กระดาษทราย ที่ไม่มี P ระบุที่เบอร์ คืออะไร?
ตรงนี้เป็นส่วนที่ทำให้คนสับสนกันมากที่สุดครับ เพราะการที่ กระดาษทรายไม่มีตัว P ไม่ได้หมายความว่าเป็นระบบเดียวกันทั้งหมด ในตลาดอาจพบกระดาษทรายที่พิมพ์แค่ 80, 120หรือ 400 โดยไม่มีตัวอักษรนำหน้า เบอร์เหล่านี้
- อาจเป็น เบอร์ กระดาษทราย ระบบ CAMI ซึ่งใช้กันในสหรัฐอเมริกา
- อาจเป็นมาตรฐาน เบอร์ กระดาษทราย JIS ที่พบในผลิตภัณฑ์ญี่ปุ่น
- อาจเป็นการระบุ เบอร์ กระดาษทราย ตามระบบที่ผู้ผลิตใช้อ้างอิง
ดังนั้นการเห็นเพียงตัวเลขโดยไม่มี P ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปทันทีว่าเม็ดขัดของกระดาษทราย มีขนาดเท่ากับ FEPA P-grit ครับ
เพราะฉะนั้นคำถามที่ถูกต้องเวลาเจอ “120” กับ “P120” จึงไม่ใช่แค่ว่า กระดาษทราย มี P หรือไม่มี P แต่ถามต่อว่า “120 ที่ไม่มี P นั้น ใช้มาตรฐานอะไร?”
กระดาษทราย P80 กับ 80 เหมือนกันไหม?
ถ้าเป็นกระดาษทราย หยาบ ความแตกต่างระหว่าง FEPA และ CAMI หลายเบอร์อาจใกล้กันครับ จึงผู้ใช้ทั่วไปอาจแทบไม่รู้สึกถึงปัญหาในการเทียบเบอร์
Klingspor ระบุว่า กระดาษทราย P80 มีขนาดเม็ดเฉลี่ยประมาณ 197 ไมครอน ขณะที่ CAMI 80 อยู่ประมาณ 192 ไมครอน ซึ่งใกล้เคียงกันมาก เช่นเดียวกับ P60 ที่ประมาณ 260 ไมครอน เทียบกับ CAMI 60 ประมาณ 268 ไมครอน
ถ้านำไปใช้ลอกสี ขัดไม้หยาบ หรือลดระดับพื้นผิว ความแตกต่างระดับนี้ ไม่ทำให้ผู้ใช้งานทั่วไปสังเกตเห็นได้ชัด จึงเกิดความคุ้นเคยว่าตัวเลขเดียวกัน ก็คือเบอร์เดียวกัน แต่ปัญหาจะเริ่มชัดขึ้นเมื่อเราไล่ไปยังเบอร์ที่ละเอียดกว่า
ยิ่งเบอร์ละเอียด กระดาษทราย P กับไม่มี P ยิ่งไม่ควรเทียบจากเลขตรง ๆ
สมมติว่าเรามีกระดาษทรายสองแผ่น แผ่นแรกเขียน P400 อีกแผ่นเขียน 400 ถ้าดูแค่ตัวเลข หลายคนน่าจะคิดว่าเหมือนกัน แต่ถ้า กระดาษทราย 400 ที่ไม่มี P เป็นระบบ CAMI ความละเอียดของทั้งสองจะไม่ได้ตรงกันครับ
ค่า FEPA P400 ของ Klingspor อยู่ที่ขนาดเม็ดเฉลี่ยประมาณ 35 ไมครอน ขณะที่ CAMI 320 อยู่ประมาณ 36 ไมครอน กล่าวคือในแง่ขนาดเม็ด P400 อยู่ใกล้กับ CAMI 320 มากกว่า CAMI 400 ส่วน CAMI 400 มีขนาดประมาณ 23.6 ไมครอน ซึ่งละเอียดกว่า P400 อย่างเห็นได้ชัด
ตรงนี้ทำให้เห็นชัดว่าการ “ใช้กระดาษทรายเบอร์ 400” อาจยังให้ข้อมูลไม่พอ เพราะ P400 กับ CAMI 400 อาจสร้างผิวที่ต่างกันอย่างมาก ยิ่งเข้าสู่งานละเอียด เช่น ขัดสี ขัดรองพื้น ขัดเคลียร์ งาน รถยนต์ หรือเตรียมผิวก่อนขัดเงา การหยิบผิดมาตรฐานทำให้ ลักษณะรอยขัด แตกต่างจากที่คิดไว้ได้
ทำไมเลขเท่ากัน แต่ขนาดเม็ดทรายถึงไม่เท่ากัน?
เหตุผลไม่ได้เกิดจากผู้ผลิตรายหนึ่งทำเม็ดทราย “ผิดขนาด” แต่เกิดจากแต่ละระบบมีหลักเกณฑ์ในการกำหนด และควบคุมการกระจายตัวของขนาดเม็ดขัดต่างกันครับ
คำว่า Grit ไม่ได้หมายความว่าเม็ดขัดทุกเม็ด บนกระดาษทราย P120 จะมีเส้นผ่านศูนย์กลางเท่ากันเป๊ะทั้งหมด เม็ดขัดจริงมีการกระจายตัวของขนาด และมาตรฐานจะกำหนดเงื่อนไขว่าการกระจายของเม็ดต้องอยู่ในช่วงไหน FEPA ควบคุมขนาดอนุภาคของวัสดุขัดเป็นส่วนหนึ่งของมาตรฐาน grain size และใช้วิธีตรวจวัดที่แตกต่างกันตามช่วงขนาดของเม็ดขัด
การบอกว่า P120 หรือ P400 ไม่ใช่ การบอก “ขนาดเม็ดทุกเม็ด” บน กระดาษทราย แต่เป็นการระบุ grade ภายใต้ข้อกำหนดของระบบนั้น การนำตัวเลขจากอีกระบบมาวางเทียบตรง ๆ จึงอาจทำให้เข้าใจผิดได้
Micron ช่วยให้การเทียบ กระดาษทราย เข้าใจง่ายขึ้น
ถ้าตัวเลขอย่าง P400, 400 หรือ JIS 400 เริ่มทำให้สับสน การมองค่าขนาดเม็ดของกระดาษทรายเป็น Micron หรือไมโครเมตร (µm) จะช่วยให้เห็นภาพง่ายขึ้นมาก
ตัวเลข grit เป็นชื่อ grade ตามระบบ แต่ micron เป็นหน่วยขนาดจริง เวลาต้องเปรียบเทียบสองมาตรฐาน เราสามารถดูว่าเม็ดขัดของกระดาษทราย แต่ละ grade มีขนาดเฉลี่ยหรือช่วงขนาดใกล้เคียงกันแค่ไหน
หลักการง่าย ๆ คือ ค่า micron ยิ่งเล็ก เม็ดขัดยิ่งละเอียด ดังนั้นถ้าไม่แน่ใจว่า P400 กับ 400 ของอีกระบบต่างกันอย่างไร การดูค่าประมาณเป็น micron จะให้ข้อมูลมากกว่าการมองเลข 400 อย่างเดียว
กระดาษทราย P120 กับ 120
กระดาษทราย ช่วงประมาณ P120 กับ CAMI 120 มีความแตกต่าง แต่ยังไม่ได้ห่างจนกลายเป็นคนละระดับอย่างสุดขั้วครับ Klingspor ระบุ P120 ประมาณ 127 ไมครอน ส่วน CAMI 120 ประมาณ 116 ไมครอน
กระดาษทราย P240 กับ 240
P240 และ CAMI 240 ก็ไม่ใช่ค่าเดียวกันแบบ 1:1 เช่นกัน ข้อมูลเปรียบเทียบของ Klingspor ให้ P240 อยู่ประมาณ 58.5 ไมครอน ขณะที่ CAMI 240 อยู่ประมาณ 53.5 ไมครอน
กระดาษทราย P220 กับ 220
P220 อยู่ประมาณ 65 ไมครอน และ CAMI 220 อยู่ประมาณ 66 ไมครอน
จะเห็นว่าบางเบอร์ใกล้กันมาก เช่น P220 กับ CAMI 220 แต่บางเบอร์เริ่มเคลื่อนออกจากกัน จึงไม่มีกฎง่าย ๆ ว่า “เลขเดียวกันเท่ากันหมด” หรือ “ต้องบวกหรือลบกี่เบอร์” แล้วใช้ได้กับทุกช่วง วิธีที่แม่นกว่าคือถ้าต้องเปลี่ยนระบบ ให้ดู Grit Conversion Chart หรือค่าขนาดอนุภาคเป็นไมครอนประกอบ
ดังนั้นถ้าเราเห็นกระดาษทราย จากญี่ปุ่น หรืออเมริกา เขียนเบอร์ “1000” และกระดาษทราย ยุโรปเขียน “P1000” ไม่ควรสรุปทันทีว่ากระดาษทราย ทั้งคู่ละเอียดเหมือนกันทุกประการ ให้ดูข้อมูลมาตรฐานจากผู้ผลิตก่อน โดยเฉพาะงานที่ความละเอียดของผิวมีผลต่อขั้นตอนถัดไป
ตัวอักษร บน กระดาษทราย สำคัญกว่าที่คิด
ถ้าเห็น P120, P180, P240 หรือ P400 เราสามารถเข้าใจได้ว่าเป็น FEPA P-grade สำหรับ coated abrasives ครับ แต่ถ้ามีแค่ 120, 180, 240 หรือ 400 สิ่งที่ควรทำ คือดูบรรจุภัณฑ์ Technical Data หรือข้อมูลผู้ผลิตเพิ่มเติม ว่าอ้างอิง CAMI, JIS หรือระบบไหน
โดยเฉพาะเวลาซื้อกระดาษทรายออนไลน์ การอ่านข้อความในรายละเอียดสินค้าให้ครบจะช่วยลดความผิดพลาดได้มาก เพราะ
บางครั้งชื่อสินค้าหน้าเว็บอาจเขียนเพียง “กระดาษทราย เบอร์ 400” แต่รูปสินค้าหรือ Datasheet ระบุจริงว่า P400
สรุป FEPA และตัว P สำคัญต่อการเลือก กระดาษทราย ไหม?
FEPA คือหนึ่งในมาตรฐานสำคัญ ของอุตสาหกรรมวัสดุขัด และสำหรับ กระดาษทราย หรือ coated abrasives ระบบ FEPA ใช้ตัว P นำหน้าเบอร์ เช่น P80, P240 และ P400 เพื่อระบุ P-grit เพราะฉะนั้น ตัว P สำคัญครับ ไม่ใช่เพราะกระดาษทราย ที่มี P ดีกว่ากระดาษทรายที่ไม่มี P แต่เพราะมันช่วยบอกเรา ว่าเลขที่เห็น อ้างอิงมาตรฐานอะไร
P120 ไม่ได้ควรตีความว่าเท่ากับกระดาษทราย เบอร์ “120” ทุกชนิด เช่นเดียวกับ P400 ที่ไม่ได้เท่ากับ CAMI 400 แบบ 1:1 และเมื่อเข้าสู่เบอร์ละเอียดขึ้น ความแตกต่างระหว่างมาตรฐาน ก็อาจชัดขึ้นเรื่อย ๆ
กระดาษทรายที่ไม่มี P ก็ไม่ได้หมายความว่าผิดมาตรฐาน หรือคุณภาพต่ำกว่า เพราะอาจใช้ CAMI, JIS หรือระบบอื่น สิ่งสำคัญคือ เราต้องรู้ว่าตัวเลขนั้นกำลังอ้างอิงอะไร
ดังนั้น ถ้าต้องซื้อหรือเทียบ เบอร์กระดาษทราย อย่าถามแค่ “ใช้เบอร์อะไร?” แต่ลองถามเพิ่มอีกว่า “เบอร์นี้เป็น P หรือมาตรฐานอะไร?”
เพราะ ตัวอักษรหนึ่งตัวอาจเป็นรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ช่วยให้เราเลือก กระดาษทราย ได้ตรงกับงาน และไล่ระดับผิวได้แม่นยำกว่าการดูตัวเลขอย่างเดียว