ลองนึกภาพว่าเพิ่งทำระแนงไม้หน้าบ้านเสร็จ ทาสีสวยเรียบร้อย ผ่านไปแค่หน้าฝนเดียว ทุกจุดที่ยิง ลูกแม็ก ไว้ เริ่มมีคราบสีน้ำตาลดำไหลลงมาเป็นทาง บางจุดสีบวมเป็นวงรอบหัวแม็ก งาน ที่ตั้งใจทำให้ดูดี กลับดูเก่าเร็ว และจะเอาคราบออกให้หมด ก็ยากกว่าที่คิด
ปัญหานี้ไม่ได้เกิดจากฝีมือยิง หรือยี่ห้อสี แต่เกิดจากการเลือกวัสดุของลูกแม็กลม ไม่ตรงกับสภาพแวดล้อมของงาน คนส่วนใหญ่เลือกลูกแม็กจากความยาว กับรุ่นที่เข้ากับเครื่อง แล้วลืมถามอีกคำถามหนึ่ง ที่สำคัญไม่แพ้กัน คือชิ้นงานนี้จะอยู่ในที่แห้ง หรือที่เปียก เพราะงั้นเรามาดูกัน ว่าลูกแม็กลม แต่ละแบบเหมาะกับงานแบบไหน และแบบไหนที่ไม่ควรเอาไปใช้กลางแจ้งเลย
ทำไม ลูกแม็กลม ถึงขึ้นสนิม ทั้งที่ ยิงจมอยู่ในเนื้อไม้
หลายคนคิดว่าลูกแม็กลม ที่จมอยู่ในไม้ปลอดภัยจากความชื้นแล้ว แต่ไม้ไม่ใช่เกราะกันน้ำ เนื้อไม้ดูดความชื้นจากฝน และอากาศเข้าไปเก็บไว้ แล้วค่อย ๆ ปล่อยออกมา ลูกแม็ก ที่อยู่ข้างในจึงสัมผัสความชื้นตลอดเวลา แม้ผิวด้านนอก จะดูแห้งก็ตาม
ความชื้นกับหัวแม็ก ที่อยู่ใกล้ผิว
จุดที่สนิมเริ่มก่อนเสมอคือหัว เพราะอยู่ใกล้ผิวที่สุด และมักมีรอยถลอก จากใบตีตอนยิง ผิวเคลือบตรงนั้นจึงบางกว่าส่วนอื่น เมื่อสนิมเริ่มที่หัว คราบจะซึมผ่านสี หรือน้ำมันเคลือบไม้ออกมาเป็นจุด และไหลลง ตามแรงโน้มถ่วงเมื่อโดนฝน
ไม้บางชนิด และไม้อัดน้ำยา เร่งสนิม ได้มากกว่าที่คิด
ไม้บางชนิด มีสารธรรมชาติ ที่ทำปฏิกิริยากับเหล็ก ทำให้เกิดคราบดำรอบลูกแม็ก ได้เร็ว ส่วนไม้ที่ผ่านการอัดน้ำยากันปลวก หรือกันเชื้อราก็มีสารเคมีที่กัดกร่อนโลหะบางชนิดได้
ถ้าใช้ไม้กลุ่มนี้ การเลือก ลูกแม็กลม ที่ทนการกัดกร่อนจะยิ่งสำคัญขึ้น ถ้าไม่แน่ใจว่าไม้ที่ใช้อยู่ผ่านการอัดน้ำยามา หรือเปล่า ให้ถามร้านที่ซื้อไม้
ลูกแม็ก เหล็กชุบธรรมดา เหมาะกับงาน ในร่มที่แห้งตลอดเวลา
ลูกแม็กลมทั่วไป ที่ขายในราคาประหยัด มักเป็นเหล็กที่ผ่านการชุบผิวบาง ๆ มาเพื่อกันสนิม ระหว่างเก็บรักษาเป็นหลัก ไม่ได้ออกแบบมาให้ทนความชื้นระยะยาว
งานที่ใช้ได้เต็มที่
- งานเฟอร์นิเจอร์ในบ้าน ตู้ ลิ้นชัก กรอบรูป คิ้วบัวภายในห้องที่ไม่โดนน้ำ
- งานยึดโครงชั่วคราว และงานบรรจุภัณฑ์อย่างลังไม้
- งานพวกนี้อยู่ในที่แห้ง หรือมีอายุการใช้งานสั้นจนสนิมไม่ใช่ปัญหา
- การใช้ลูกแม็กลมแบบชุบธรรมดาคุ้มค่าที่สุด ไม่มีเหตุผลที่ต้องจ่ายแพงกว่านั้น
งานที่ไม่ควรใช้
อย่าใช้กับงานกลางแจ้ง ห้องน้ำ ครัวในจุดที่โดนน้ำบ่อย ตู้ใต้ซิงก์ หรือโรงเรือนที่ชื้น แม้จะทาสีทับหัวแม็กแล้วก็ตาม สีช่วยชะลอได้ช่วงแรก แต่เมื่อไม้ยืดหดตามฤดูกาล ฟิล์มสี รอบหัวแม็ก จะแตกเป็นรอยเล็ก ๆ และความชื้นจะหาทางเข้าไปได้
ลูกแม็กลม ชุบซิงค์ หรือกัลวาไนซ์ เป็นทางสายกลางสำหรับงานกึ่งกลางแจ้ง
ลูกแม็ก ที่ระบุว่าชุบซิงค์ หรือกัลวาไนซ์ มีชั้นสังกะสีเคลือบผิว ที่ช่วยกันสนิมได้ดีกว่าแบบชุบธรรมดา เหมาะกับงาน ที่โดนความชื้นเป็นครั้งคราว เช่น ชายคา ฝ้าชายคา โครงไม้ใต้หลังคา รั้ว ที่มีหลังคาคลุม หรือเฟอร์นิเจอร์ที่ตั้งในระเบียงที่ฝนสาดถึงบ้าง
ชุบซิงค์ ไม่ได้แปลว่าทนน้ำตลอดไป
การชุบมีหลายวิธี และความหนาของชั้นเคลือบต่างกันมาก ลูกแม็กลมที่ขาเล็ก และบางมักใช้การชุบแบบบาง ซึ่งพอสำหรับความชื้นเป็นช่วง ๆ แต่ไม่พอ สำหรับงานที่แช่น้ำ หรือโดนฝนตรงทุกวัน ถ้าบนกล่องไม่ได้บอกชัด ว่าเหมาะกับงานภายนอก ให้ถือว่าเป็นทางสายกลาง ไม่ใช่คำตอบของงานกลางแจ้ง
ระวังรอยถลอกตอนยิง
ใบตีของเครื่อง กระแทกหัวแม็กทุกนัด ชั้นเคลือบตรงหัวจึงอาจถลอกบ้าง ตั้งแรงลมให้พอดีโดยไม่กระแทกแรงเกินจำเป็นจะช่วยรักษาชั้นเคลือบของลูกแม็กลมไว้ได้มากขึ้น และช่วยให้ลูกแม็กลมแบบชุบซิงค์ ทำงานได้เต็มที่
ลูกแม็กลม สแตนเลส แพงกว่า แต่เป็นคำตอบของงาน ที่โดนน้ำตรง
สำหรับงานที่โดนฝนตรง แดดจัด หรืออยู่ใกล้ทะเลที่อากาศมีเกลือ ลูกแม็กลมสแตนเลสคือทางเลือกที่คุ้มที่สุดในระยะยาว แม้ราคาต่อกล่องจะสูงกว่าแบบอื่นอย่างเห็นได้ชัด
งานที่ควรจ่ายเพิ่มเพื่อสแตนเลส
- ระแนงและรั้วไม้ที่ไม่มีหลังคาคลุม พื้นไม้ระเบียง งานไม้รอบสระว่ายน้ำ บ้านริมทะเล
- งานไม้ที่ต้องการโชว์ผิวไม้โดยไม่ทาสีทับ
- งานที่ใช้ไม้กลุ่มที่ทำปฏิกิริยากับเหล็กได้ง่าย
- งานเหล่านี้ถ้าเกิดคราบสนิมขึ้นมาแล้ว แก้ยากมาก เพราะคราบซึมเข้าไปในเนื้อไม้ ขัดออก ก็ไม่หมด
งานในร่ม สแตนเลส อาจเกินความจำเป็น
ถ้าเป็นงานในร่มที่แห้งตลอดเวลา การใช้สแตนเลสแทบไม่ได้เพิ่มอายุงานเลย แค่เพิ่มต้นทุน ข้อนี้ต้องพูดตรง ๆ เพราะบางคนเลือกของแพงไว้ก่อน เพื่อความสบายใจ ทั้งที่งานในร่มส่วนใหญ่ใช้แบบชุบธรรมดาได้ โดยไม่มีปัญหาเลย
ลูกแม็กลม เคลือบกาวหรือเรซิน ช่วยเรื่องแรงยึด ไม่ได้ช่วยกันสนิม
จุดประสงค์หลักของการเคลือบแบบนี้คือช่วยให้ ลูกแม็ก ลมเสียดทานลดลงตอนยิงเข้าไป แล้วยึดเนื้อไม้แน่นขึ้นหลังจากนั้น ทำให้ถอนออกยากกว่า
ถ้างานต้องการทั้งแรงยึดดีและทนความชื้น ให้ดูที่วัสดุของตัว ลูกแม็ก ก่อน แล้วค่อยพิจารณาเรื่องการเคลือบเป็นเรื่องรอง อย่าเอาคำว่าเคลือบบนกล่อง มาแทนคำว่าสแตนเลส หรือชุบซิงค์
ลูกแม็กลม กับงานยึดผ้า ตาข่าย และแผ่นพลาสติก ใช้หลักเดียวกัน
เรื่องสนิม ไม่ได้เกิดแค่กับงานไม้ งานยึดผ้าใบ สแลนกันแดด มุ้งลวด ตาข่ายกันนก หรือแผ่นพลาสติกคลุมโรงเรือน ก็มักใช้ลูกแม็กลมขาคู่ ยิงลงบนโครงไม้เช่นกัน งานกลุ่มนี้ส่วนใหญ่อยู่กลางแจ้ง และตัวผ้าหรือตาข่ายยังอุ้มน้ำไว้รอบหัวแม็ก นานกว่าผิวไม้เปล่า ๆ
เมื่อลูกแม็กเริ่มผุ ผลที่เห็นไม่ใช่แค่คราบ แต่เป็นผ้า หรือตาข่ายที่หลุดออกจากโครงเป็นแนวเมื่อเจอลมแรง งานแบบนี้จึงควรใช้ลูกแม็กลมสแตนเลส หรืออย่างน้อยแบบชุบซิงค์ ส่วนงานบุผ้าเฟอร์นิเจอร์ในบ้าน อย่างเบาะ หรือพนักพิง ใช้แบบชุบธรรมดาได้ตามปกติ เพราะอยู่ในที่แห้ง ถ้าเป็นเบาะที่ใช้ริมสระ หรือบนเรือ ให้กลับไปใช้หลักเดียวกับงานกลางแจ้ง
เก็บ ลูกแม็กลม ไม่ดี สนิมเริ่มได้ตั้งแต่ยังไม่ได้ยิง
สนิมเริ่มได้ ตั้งแต่ลูกแม็กยังอยู่ในกล่อง โดยเฉพาะกล่องที่เปิด แล้ววางทิ้งไว้ในไซต์งาน ท้ายรถ หรือบนพื้นปูนที่ชื้น ลูกแม็กลมแบบชุบธรรมดา จะขึ้นจุดสนิมบาง ๆ ได้ในเวลาไม่นาน เมื่อยิงเข้าไปในงาน สนิมที่ติดมา ก็กลายเป็นจุดเริ่มต้นของคราบบนผิวไม้ แม้งานนั้นจะอยู่ในร่มก็ตาม
วิธีเก็บ ที่ช่วยได้มาก คือปิดกล่องทุกครั้งหลังใช้ ใส่ถุงซิป หรือกล่องพลาสติกมีฝาอีกชั้น ใส่ซองกันชื้นไว้ด้วยถ้ามี และวางกล่องบนชั้น หรือบนแผ่นไม้ ไม่ติดพื้นปูนโดยตรง ถ้าเปิดกล่อง แล้วเห็นลูกแม็กมีจุดสีส้มหรือผิวหมองเป็นฝ้า ให้แยกกล่องนั้นไปใช้กับงานที่มองไม่เห็นหรืองานชั่วคราว ไม่เอาไปยิงงานโชว์ผิวไม้ หรืองานที่จะทาสีอ่อน
ถ้า ลูกแม็ก ขึ้นสนิมบนงานไปแล้ว แก้ได้แค่ไหน
ข่าวร้ายคือคราบสนิมที่ซึมเข้าเนื้อไม้แล้วมักเอาออกไม่หมด แต่ข่าวดีคือยังลดความเสียหายได้ ถ้าจัดการเร็ว
คราบเล็กน้อย บนงานทาสี
ถ้าเป็นแค่จุดเล็ก ๆ รอบหัวแม็ก ให้ขัดผิวสีรอบจุดนั้นเบา ๆ จนเห็นหัวแม็ก เช็ดฝุ่นให้สะอาด ทารองพื้นชนิดกันคราบซึมเฉพาะจุด รอให้แห้ง แล้วค่อยทาสีทับ ไม่ทาสีทับคราบสนิมโดยตรง เพราะคราบจะซึมทะลุสีใหม่ออกมาอีกภายในไม่กี่สัปดาห์
คราบลามทั้งแนว หรือหัวแม็กผุ
ถ้าคราบไหลเป็นทางยาวทั้งแนว หรือหัวแม็กผุจนเห็นเป็นหลุม วิธีที่ได้ผลกว่าคือถอนลูกแม็กเดิมออก อุดรู แล้วยึดใหม่ด้วยลูกแม็กลมสแตนเลส หรือตัวยึดที่ทนสนิม การยิงลูกแม็กใหม่ทับลงไปข้าง ๆ ตัวเดิมที่ผุ ไม่ได้แก้ปัญหา เพราะตัวเก่า ยังทิ้งคราบต่อไป
จุดที่ควรเรียกช่าง
ถ้าลูกแม็กที่ผุอยู่ในจุดที่รับน้ำหนัก เช่น โครงพื้นระเบียง บันไดไม้ภายนอก หรือราวกันตก อย่าแก้แค่เรื่องความสวยงาม
ลูกแม็ก ที่ผุ จะเสียแรงยึดไปด้วย ควรให้ช่างไม้ตรวจโครงสร้างก่อน งานเหล่านี้หลุดขึ้นมาแล้วคนอาจบาดเจ็บได้
สรุป เลือกตามสถานที่ของงาน ไม่ใช่ราคา
ถ้างานอยู่ในร่มและแห้งตลอดเวลา ใช้ลูกแม็กลมชุบธรรมดาได้เลย ถ้างานโดนความชื้นเป็นครั้งคราวแต่มีหลังคาคลุม ใช้แบบชุบซิงค์ หรือกัลวาไนซ์ และถ้างานโดนฝนตรง อยู่ใกล้ทะเล หรือใช้ไม้ ที่ไวต่อเหล็ก ให้ใช้สแตนเลสไปเลย ส่วนการเคลือบกาว ให้มองเป็นเรื่องแรงยึด ไม่ใช่เรื่องสนิม การเลือกวัสดุต้องมาพร้อมกับการเลือกรุ่น และความยาวให้ตรงกับเครื่องเสมอ
ลูกแม็ก สแตนเลสราคาแพง ที่เลือกผิดรุ่นก็ ยังยิงติดขัด ได้เหมือนลูกทั่วไป ก่อนซื้อจึงควรเทียบรหัสบนกล่องกับรหัสที่ระบุไว้ข้างรางของเครื่องทุกครั้ง